End-to-end versleuteling uitgelegd: wat het echt beschermt

End-to-end versleuteling (E2EE) betekent dat uw berichten of bestanden op uw eigen apparaat worden versleuteld voordat ze vertrekken, en alleen te ontsleutelen zijn door wie de sleutel heeft, nooit door de dienst die ze opslaat en aflevert. Gewone “versleutelde” diensten beschermen bestanden onderweg en op hun schijven, maar houden de sleutels zelf; met end-to-end versleuteling ziet de dienst alleen onleesbare gegevens.

Dat verschil klinkt technisch, maar het bepaalt wie uw bestanden kan lezen als een server wordt gehackt, als een medewerker kijkt waar dat niet hoort of als er een vordering van justitie binnenkomt. Deze gids legt uit welke drie soorten versleuteling u in advertenties tegenkomt, wat end-to-end versleuteling betekent bij WhatsApp, Messenger, Telegram en sms, hoe het werkt als u bestanden verstuurt, en waar de grenzen liggen.

Drie soorten versleuteling vergeleken

Versleuteling onderweg gebruikt TLS, nu TLS 1.3 (RFC 8446), en beschermt tegen meekijken op het netwerk. Versleuteling in rust beschermt tegen iemand die een schijf steelt. Beide zijn standaard en nuttig, maar in beide gevallen kan de dienst de bestanden ontsleutelen, omdat hij de sleutels beheert. End-to-end versleuteling legt daar een laag bovenop die de dienst niet kan verwijderen.

End-to-end versleuteling bij WhatsApp: wat houdt het in?

Bij WhatsApp ziet u hetzelfde idee in een chat. WhatsApp schrijft dat end-to-end versleuteling standaard en altijd aan staat als u en uw contacten de nieuwste versie van de app gebruiken, voor oproepen, berichten, foto’s, video’s, bestanden en spraakberichten, ook in groepen. Volgens het helpcentrum gaat dat volledig automatisch: u hoeft geen speciale instellingen in te schakelen, en niemand buiten de chat kan de berichten lezen, “zelfs WhatsApp niet”.

Twee nuances vergeten mensen vaak. Ten eerste de back-up: voor de kopie van uw chats in Google Drive of iCloud is end-to-end versleuteling een extra, optionele laag, die u aanzet met een wachtwoord of een sleutel van 64 cijfers die alleen u kent. Ten tweede chats met bedrijven: het bericht komt versleuteld aan, maar zodra het bedrijf het heeft ontvangen, gelden volgens WhatsApp de privacyregels van dat bedrijf, dat medewerkers of andere leveranciers kan inzetten om berichten te beantwoorden.

End-to-end versleuteling uitzetten: kan dat?

Dat is een van de meest gezochte vragen, en het korte antwoord is: bij WhatsApp en Messenger is het niet de bedoeling. WhatsApp presenteert de versleuteling als iets dat altijd aan staat en noemt geen manier om haar uit te zetten. Meta schrijft over Messenger dat persoonlijke chats, zodra ze standaard versleuteld zijn, “altijd” met end-to-end versleuteling beveiligd blijven. Meestal zit er achter de wens om de versleuteling uit te schakelen een ander probleem: berichten die verdwenen lijken na het inloggen op een nieuwe telefoon of computer.

End-to-end versleuteling bij Messenger: berichten terughalen

Meta kondigde in december 2023 aan dat Messenger persoonlijke berichten en oproepen standaard end-to-end gaat versleutelen; de overstap gebeurt geleidelijk, dus sommige chats worden eerder versleuteld dan andere. Omdat Meta de berichten zelf niet kan lezen, kan Meta ze ook niet zomaar terugzetten op een nieuw apparaat. Daarvoor dient beveiligde opslag (secure storage): u beschermt uw chatgeschiedenis met een pincode van 6 cijfers, of met een sleutel die u in Google Drive of iCloud bewaart. Op een nieuw apparaat haalt u uw berichten daarmee terug.

En Telegram, sms en RCS?

• Telegram: volgens de officiële veelgestelde vragen zijn gewone chats, privé en in groepen, versleuteld tussen app en server en in de cloud van Telegram opgeslagen, maar niet end-to-end. Alleen geheime chats zijn end-to-end versleuteld, en die staan alleen op het apparaat waarop u ze bent begonnen.
• Sms en mms: niet end-to-end versleuteld. Google zegt in de hulp van Google Berichten letterlijk dat end-to-end versleuteling niet beschikbaar is voor sms- en mms-berichten.
• RCS in Google Berichten: berichten en bijlagen worden end-to-end versleuteld als u en de ontvanger allebei Google Berichten gebruiken met RCS-chats aan; valt het gesprek terug op sms, dan niet.

Het principe is steeds hetzelfde: het gaat er niet om of het woord “versleuteld” in de reclame staat, maar om wie de sleutels heeft.

Hoe werkt end-to-end versleuteling als u bestanden verstuurt?

1. 1

   Stap 1

   Er wordt een sleutel gemaakt in uw browser

   Zet u E2EE aan, dan maakt uw browser een willekeurige geheime sleutel aan. U hoeft die nooit te typen of te onthouden.

2. 2

   Stap 2

   Bestanden worden versleuteld vóór het uploaden

   Elk bestand wordt op uw apparaat met die sleutel versleuteld, met een moderne methode zoals AES in GCM-modus, die ook knoeien met de gegevens opmerkt.

3. 3

   Stap 3

   Alleen versleutelde gegevens worden geüpload

   De dienst bewaart en levert gegevens af die hij niet kan lezen.

4. 4

   Stap 4

   De sleutel reist mee in de link

   De sleutel wordt na een #-teken aan de downloadlink toegevoegd. Dat deel van een url blijft in de browser.

5. 5

   Stap 5

   De browser van de ontvanger ontsleutelt

   Opent de ontvanger de volledige link, dan downloadt zijn browser de versleutelde bestanden en ontsleutelt ze lokaal met de sleutel.

Waarom de sleutel na het # privé blijft

Een webadres kan eindigen met een fragment, het deel na het #-teken. De HTTP-standaard (RFC 9110) bepaalt dat fragmenten bedoeld zijn voor verwerking in de browser en niet worden meegestuurd in verzoeken: opent de ontvanger de link, dan vraagt de browser de pagina op bij de server zonder het fragment, en leest daarna de sleutel lokaal. Dit ontwerp is bekend geworden door Firefox Send, de vroegere dienst van Mozilla, en zo werkt ook de end-to-end versleuteling van Transfr.

Waartegen beschermt end-to-end versleuteling?

• Een inbraak op de servers van de aanbieder: gestolen bestanden zijn zonder de sleutels onleesbaar.
• Toegang van binnenuit: medewerkers van de dienst kunnen uw bestanden niet openen.
• Vorderingen bij de aanbieder: de dienst kan geen leesbare inhoud afgeven die hij nooit heeft gehad.
• Verkeerd ingestelde opslag: zelfs als een opslagbucket openbaar zou komen te staan, zou de inhoud versleuteld zijn.

Er is ook een juridisch voordeel. Volgens de AVG hoeft een organisatie betrokkenen niet te informeren over een datalek als de gegevens onbegrijpelijk waren gemaakt voor onbevoegden, “zoals door versleuteling” (artikel 34, lid 3, onder a). Het Europees Comité voor gegevensbescherming voegt eraan toe dat dit alleen geldt voor gegevens die goed versleuteld waren en waarvan de sleutel niet is uitgelekt. De Autoriteit Persoonsgegevens hanteert vergelijkbare voorwaarden; zie veilig bestanden versturen volgens de AVG.

Waartegen beschermt het niet?

• Een uitgelekte link: wie de volledige link heeft, heeft de sleutel.
• Een besmet apparaat: malware of een kwaadaardige browserextensie op de computer van afzender of ontvanger kan bestanden zien vóór de versleuteling of na de ontsleuteling. RFC 9110 merkt zelf op dat fragmenten zichtbaar blijven voor scripts op de pagina.
• Metadata: afhankelijk van de dienst kunnen bestandsnamen, groottes, datums en e-mailadressen zichtbaar blijven.
• Wat de ontvanger daarna doet: eenmaal ontsleuteld en opgeslagen is het een gewoon bestand.

De afwegingen in de praktijk

Omdat de dienst de bestanden niet kan lezen, kan hij er ook weinig mee. Bij Transfr betekent end-to-end versleuteling aanzetten bijvoorbeeld:

• Bestanden worden in de browser versleuteld met AES-128-GCM en de sleutel komt in het fragment van de link. De versleuteling van de opslag (AES-256 in rust) blijft daaronder gewoon gelden.
• Voorbeelden worden na het ontsleutelen in de browser van de ontvanger gemaakt, voor bestanden tot 2 GB en alleen als de link de sleutel bevat; grotere bestanden moet de ontvanger downloaden.
• De mapstructuur blijft niet bewaard, een onderbroken upload kan na het herladen van de pagina niet worden hervat, en bestanden die u uit Drime importeert kunnen niet end-to-end worden versleuteld, omdat Transfr ze voor u kopieert.
• De sleutel wordt nooit op de servers van Transfr opgeslagen. Maar telkens als Transfr een link voor u mailt, aan uw ontvangers of als bevestigingsmail voor ingelogde afzenders, geeft uw browser de volledige link met sleutel door zodat die in de e-mail kan worden gezet; hij wordt alleen voor die e-mail gebruikt, waarna de e-mail in mailboxen staat. Wilt u de strengste aanpak, kopieer de link dan zelf en deel hem via een kanaal dat u vertrouwt.

Geen van deze punten is een gebrek: ze zijn het directe gevolg van een dienst die uw inhoud niet kan zien. Voor alledaagse transfers zijn een wachtwoord en een vervaldatum vaak genoeg; voor vertrouwelijk materiaal is de extra bescherming deze afwegingen waard.

End-to-end versleuteling of een wachtwoord?

Ze lossen verschillende problemen op en werken goed samen. Een wachtwoord bepaalt wie de downloadpagina kan openen; de dienst controleert het, dus de dienst zou nog bij de bestanden kunnen. End-to-end versleuteling bepaalt wie de inhoud überhaupt kan lezen, de dienst inbegrepen. Gebruikt u beide, dan is een uitgelekte link alleen niet genoeg en ziet de aanbieder de inhoud nooit. In ons artikel over een link met wachtwoord en vervaldatum leest u hoe u een goed wachtwoord en een passende termijn kiest.

Wanneer gebruikt u end-to-end versleuteling?

Wie beroepsmatig met vertrouwelijke stukken werkt, combineert end-to-end versleuteling meestal met een wachtwoord en een korte vervaldatum; onze pagina voor advocatenkantoren laat zien hoe. Andere diensten die bestanden in de browser versleutelen vóór het uploaden zijn onder meer Proton Drive, Tresorit Send en Wormhole; gangbare cloudopslag versleutelt bestanden doorgaans onderweg en in rust, met sleutels die de aanbieder beheert. Ons overzicht van de beste sites om grote bestanden te versturen vermeldt welke diensten end-to-end versleuteling gratis aanbieden.

Hoe controleert u of een dienst echt end-to-end versleutelt?

• De versleuteling moet vóór het uploaden gebeuren, in uw browser of app, niet “op onze beveiligde servers”.
• De dienst moet zeggen dat hij de sleutels niet opslaat; zoek naar sleutels in het fragment van de link of afgeleid van een geheim dat alleen u kent, en kijk wat er gebeurt als de dienst links voor u mailt.
• Kan de dienst zonder sleutel een voorbeeld of scan van een versleuteld bestand op zijn server tonen, dan is het geen end-to-end versleuteling.
• Zoek een beschrijving van de versleutelingsmethode en het ontwerp, niet alleen “beveiliging op bankniveau”.

Voor een bredere set gewoontes, van wachtwoorden tot wie wat mag ontvangen, ziet u onze checklist om bestanden veilig te versturen en de pagina over bestanden veilig versturen met Transfr.